Oproep aan 900 Leidenaren om te gaan werken in de bewapeningsindustrie. Studenten zijn verplicht een document te tekenen, waarin zij verklaren loyaal te zijn aan het Duitse Rijk. Veel studenten zijn echter niet geregistreerd en daarom onvindbaar, tot frustratie van de politie.

In de dag- en nachtrapporten staan dagelijkse zaken, zoals aangiftes van het stelen van 7 pakjes margarine of een fiets, opgesloten worden voor het geven van een grote mond aan een politieman, of opgepakt worden omdat je na 22 uur op straat loopt.

Een anonieme brievenschrijver attendeert de politie erop dat er een ‘echt’ Joods kind al 4 maanden verblijft Heerburgestraat 13.

Maar ook ‘waarschuwingen’ van Leidenaren betreffende het aanhouden en verbergen van Joden. Een anonieme brievenschrijver attendeert de politie bijvoorbeeld erop dat er een ‘echt’ Joods kind al 4 maanden verblijft Heerburgestraat 13.

Er ontbreken op het eerste gezicht wel gebeurtenissen in de politie dag- en nachtrapporten. De ontruiming van het Joods weeshuis wordt bijvoorbeeld niet expliciet genoemd. Wel worden de vrije dagen ingetrokken van politieagenten voor 17 maart 1943. En is er een melding voor de heer Fischer van de Sicherheitspolizei dat voor hem een auto onderweg is. De heer Fischer was belast met deportaties van Joden in Den Haag en Leiden. Dus soms is meer onderzoek nodig om tot essentie van de melding te komen.

Dag- en nachtrapporten januari 1943

10-1 – vanaf 9.00 (bekijk dossier)
Pathlogische laboratorium assistent deelt mee dat Koenraad W. gewond is geraakt door de Duitse Wehrmacht en door hen naar het ziekenhuis is gebracht. Hij is overleden. De familie dringt aan op afgifte van het lijk.

23-1 – 16.30 (bekijk dossier)
Jannetje P.H. is gearresteerd voor ‘afdrijving van een vrouwelijke vrucht’ (abortus)

Dag- en nachtrapporten februari 1943

3-2 – 9.35 (bekijk dossier)
Op klaarlichte dag heeft een man, gekleed in het uniform van de Ordedienst, zijn geslachtsdelen aan een 10-jarig meisje laten zien.

26-2 – 14.55 (bekijk dossier)
Veertien jarige Cor van D. is naar politiebureau gebracht omdat hij op de Veemarkt onbevoegd koeien heeft gemolken.

Dag- en nachtrapporten maart 1943

5-3 – 15.45 (bekijk dossier)
De inspecteur deelt mee, dat de Joden in de ziekenhuizen op een kamer moeten worden gebracht en onder bewaking van een agent worden gesteld.

17-3
Een melding voor de heer Fischer van de Sicherheitspolizei dat voor hem een auto onderweg is.

Dag- en nachtrapporten april 1943

10-4 – 17.00 (bekijk dossier)
Bewoner van Rijnsburgerweg 60 meldt dat de zegels van de serredeur van een kamer, waar Joden hebben gewoond, door de regen zijn losgeweekt.

10-4 – 20.15 (bekijk dossier)
Bij een beschieting van trein in de buurt van Leidschendam zijn drie inzittenden van de trein overleden. Zes inzittenden zijn zwaar gewond opgenomen in het academisch ziekenhuis. Drie personen konden, na verbonden te zijn, naar hun woning terugkeren.

Dag- en nachtrapporten mei 1943

4-5 – 17.15 (bekijk dossier)
De karthotheek van de universiteit is door ambtenaren van de Sicherheitspolizei Aussenstelle Rotterdam in beslaggenomen en meegenomen naar Rotterdam.
8-5 – 7.15 (bekijk dossier)
De buurman van Kernstraat 19 (Jodenwoning) meldt dat om 1 uur ‘s nachts, een onbekend persoon uit het raam naar buiten klom.

9-5 – 21.25 (bekijk dossier)
Aan de secretaris van de R.K. begraafplaats bericht gedaan dat er restricties zijn voor herdenken van de gesneuvelden uit de meidagen in 1940. Alleen familieleden mogen kransen leggen op de graven. Redevoeringen, demonstraties en verzameling met meer dat 5 personen zijn verboden.

Dag- en nachtrapporten juni 1943

5-6 – 23.55 (bekijk dossier)
Via telexbericht wordt opgeroepen om uit te kijken naar 67 ontsnapte Engelse officieren. Ze waren krijgsgevangenen in Eichstadt. De politie moet straatcontroles uitoefenen, in het bijzonder van doorgaande voertuigen. Waarschijnlijk willen de Engelsen de Nederlandse kust bereiken.
18-6 – 18.10 (bekijk dossier)
Telefonisch verzoek van de Sicherheitspolizei tot aanhouding van de heren Prof. Dr. H.T. Colenbrander, L. Borleffs, J. de Ruiter Zeilker. De laatste twee wonen in Katwijk. Uitdrukkelijk staat vermeld dat de arrestaties, ook in Katwijk, door de Leidse politie moet worden gedaan.

25-6 – 23.00 (bekijk dossier)
Leden van Sipo uit Rotterdam melden zich. Zij moeten enkele doktoren en assistenten ophalen/arresteren. Leidse agenten weigeren assistentie te verlenen. De Sipo blijven in in Leiden tot nadere uitleg uit Rotterdam volgt.
28-6 – 18.45 (bekijk dossier)
Op de Beestenmarkt is een granaat van ongeveer 15 cm bij 2 cm gevonden. Vermoedelijk is het projectiel van een wagen gevallen, waar de brokstukken van een vliegtuig op lagen.

Dossier071-1943/05

Verduisteren van Joodse goederen wordt niet beloond

Tijdens de bezetting volgde een aantal verordeningen, waarbij de bezetters meer grip op Joodse bezittingen wilden krijgen. Zo werden Joden bij de verordening van 21 mei 1942 verplicht kunstwerken aan te geven.

In juni 1942 kwam bij de Leidse gemeentepolitie het bericht binnen dat in de woning van J.B. Düpper aan de Hoge Rijndijk F12a te Zoeterwoude een grote partij kunstvoorwerpen en meubelen was opgeslagen. De spullen waren afkomstig van Judith de Jong, weduwe van Salomon Hartogs. Zij was Joods.

Tegelijkertijd werd ook Judith de Jonge, weduwe van S. Hartogs verhoord.

De politie stelde een onderzoek in en verhoorde Johannes Bertus Düpper, vroegere medewerker van Hartogs: Düpper had zeer goede betrekkingen met het echtpaar Hartogs. Hij kwam er geregeld over de vloer. Judith de Jonge vroeg of Düpper een aantal meubelen en schilderijen in bewaring wilde nemen. De meubelen werden met een kleine open wagen en getrokken door een pony van Oegstgeest naar Zoeterwoude vervoerd. De objecten bestonden uit 4 stoelen, 2 fauteuils, 1 tafel, 1 theetafel, 1 dressoir, 1 boekenkast, 2 Perzische tapijten en 8 schilderijen van o.a. H.W. Mesdag, F. Kregten, B.J. van Hove, J. Bosboom en J. Maris.

Tegelijkertijd werd ook Judith de Jonge verhoord. Zij vertelde dat de meubelen uit haar woning te Rotterdam afkomstig zijn. Zij kon ze in haar woning te Oegstgeest niet allemaal plaatsen en vroeg aan haar mans trouwe medewerker D. deze spullen in bruikleen te nemen. Zij was van plan wanneer haar inkomsten zouden verminderen een pension te beginnen en de meubelen terug te nemen. Verder was zij van plan een paar maanden absolute rust te nemen in het Elisabethziekenhuis in Leiden. Zij wilde in de tijd dat zij verpleegd zou worden, de schilderijen liever niet onder een dienstmeisje laten.

De meubels werden door de politie teruggebracht naar de woning van Judith de Jong, maar de schilderijen werden in beslag genomen. De directeur van De Lakenhal identificeerde de schilderijen en verklaarde dat wanneer ze verkocht zouden worden veel geld zouden opbrengen.

Düpper werd gearresteerd en op het politiebureau ingesloten, want hij had de kunstwerken moeten aangeven. Hij wist niet dat deze nare affaire door zijn eigen vrouw veroorzaakt was. Zij had via een tussenpersoon de politie op de hoogte gesteld en verklaarde met de NSB te sympathiseren en een ontzettende hekel aan Joden te hebben. Omdat zij met de NSB sympathiseerde, was er tussen haar en haar man een verwijdering ontstaan en die was zelfs zo erg dat Düpper haar mishandelde.

Judith de Jonge werd na het verhoor en na overleg met de Zentralstelle für Jüdische Auswanderung te Amsterdam wegens haar ziekte en hoge leeftijd vrijgelaten. Zij stierf op 20 juni 1950 te Oegstgeest in de leeftijd van 78 jaar.

Wat er met de schilderijen is gebeurd, staat niet vermeld.

Nb. Pinken in de branding, Hendrik Willem Mesdag, ca. 1875 – ca. 1885 hangt in het Rijksmuseum en behoort niet tot de schilderijen uit dit verhaal.

Dag- en nachtrapporten juli 1943

17-7 – 22.00 (bekijk dossier)
Meldt Teuntje uit Breda zich op het bureau, omdat zij kennis wilde maken met een Duitse militair. De militair kwam niet opdagen. Politie in Willemstad wordt om inlichtingen verzocht.
24-7 – 23.00 (bekijk dossier)
Uit het krijgsgevangenen kamp in Prenslau zijn 12 Belgische officieren ontsnapt. Zij hebben een kuil onder een ijzeren hek gegraven. Daar zijn zij doorheen gekropen en vervolgens gevlucht. De ontsnapten zijn gekleed in burger. De politie in Leiden moet verscherpt toezien en controleren in opdracht van de Sicherheitspolizei.

31-7 – 16.30 (bekijk dossier)
Door rechereur B. zijn twee arrestaties verricht: een inwoner van Amsterdam voor het verbergen van een Jood en een Joodse Rotterdammer voor het veranderen van woonplaats.

Dossier071-1942/07_04

Een grap met grote gevolgen

In 1941 werden alle Nederlanders van 15 jaar en ouder op last van de Duitse bezetter verplicht een Persoonsbewijs te hebben. Deze identiteitskaart was door de Nederlandse ambtenaar Jacobus Lambertus Lentz ontwikkeld en bleek zeer moeilijk te vervalsen. Het onbruikbaar maken van het Persoonsbewijs was strafbaar.

Op 4 juli 1942 verhoorde agent-rechercheur Roelof van den Berg naar aanleiding van een proces-verbaal van de bevolkingsagent te Leiden verdachte Johannes Hubertus van Lierop. Van Lierop werkte als orthopedisch instrumentmaker bij de Anna-Kliniek te Leiden.

Van Lierop zag dat en besloot met een blauw anilinepotlood op de foto van Bakker te tekenen.

Op de afdeling schoenmakerij van deze kliniek werkte een zekere B. Bakker. Ergens in de maand juni had hij zijn Persoonsbewijs op de tafel laten liggen. Van Lierop zag dat en besloot met een blauw anilinepotlood op de foto van Bakker te tekenen. Hij deed dat voor de grap met de bedoeling de potloodstrepen later weer te verwijderen, hetgeen echter niet lukte. De beeltenis van Bakker zag er vreselijk uit.

Van Lierop verklaarde dit niet gedaan te hebben om de foto onherkenbaar te maken of te beschadigen. Hij had de onkosten voor het maken van een nieuwe foto en voor het aanschaffen van een nieuw persoonsbewijs aan Bakker vergoed. Van Lierop had niet verwacht dat zijn grap grote gevolgen zou hebben. Bakker was bij de afdeling bevolking voor een nieuwe Persoonskaart geweest, maar de ambtenaren daar waren zo geschrokken dat ze de politie inschakelden.

Dag- en nachtrapporten augustus 1943

5-8 – 15.10 (bekijk dossier)
Vrouw komt klacht indienen namens haar moeder; haar zuster heeft een ongeoorloofde verhouding met agent B. De vrouw van B. zou bij hem zijn weggelopen en in Deventer wonen. De klacht wordt doorgegeven aan de korpscommandant.

16-8 – 13.10 (bekijk dossier)
Opperwachtmeester W. uit Boskoop moet worden opgespoord en gearresteerd, omdat hij arrestanten heeft geholpen te ontsnappen en een collega politieman heeft opgesloten. W. heeft een dienstrevolver, daarom is voorzichtigheid geboden.

Dag- en nachtrapporten september 1943

1-9 – 17.40 (bekijk dossier)
Twee Leidse politieagenten melden dat zij op aanwijzing van de Sipo in Ede en Veenendaal 11 joden en 1 ‘Arische’ hebben gearresteerd. Zij worden verdacht van het verbergen van Joden.
23-9 – 15.15 (bekijk dossier)
De distributie uitreikploeg in Hazerswoude is overvallen door zes gewapende personen, waarbij politiemensen zijn ontwapend en distributiebonnen zijn meegenomen. De verdachten zijn vertrokken in een grote luxe auto met gasgenerator. Het waren lange personen, waarvan 2 met zonnebril. De marechaussee verzoekt om opsporing.

29-9 – 4.55 (bekijk dossier)
De agenten die in Den Haag zijn geweest zullen niet thuis komen, aldus een bericht vanaf het station. Zij moeten een transport naar Westerbork begeleiden.

Dag- en nachtrapporten oktober 1943

14-10 – 18.40 (bekijk dossier)
Twee mannen uit Leiden zijn in bewaring gesteld in verband met het clandestien stoken van jenever.

Dag- en nachtrapporten november 1943

5-11 – 1.00 (bekijk dossier)
Op last van de Sipo is een bloemenhandelaar uit Rijnsburg opgepakt. Hij wordt verdacht van het verbergen van Joden.
7-11 – 22.25 (bekijk dossier)
Het bericht komt binnen dat zes Engelse krijgsgevangenen zijn ontsnapt uit de trein tussen Schiedam en Delft. De Duitse bewaker wordt vermist.

27-11 – 15.50 (bekijk dossier)
Mevrouw S. belt met politie om te melden dat een onderduiker zich bevindt in een café aan de Beestenmarkt. Hij is ondergedoken omdat hij zijn contract bij de N.S.K.K. heeft verbroken. Rechercheurs gaan er op af.
28-11 – 21.55 (bekijk dossier)
Er zijn revolverschoten gelost ter hoogte van Cobetstraat 14, waarbij ramen zijn gesneuveld.

Dag- en nachtrapporten december 1943

18-12 – 18.55 (bekijk dossier)
Aanhouding van Joodse jongeman. Hij is ter beschikking gesteld aan de Sipo, omdat hij wordt verdacht van verandering van woonplaats zonder vergunning.